Wpisywanie współczesnych zjawisk kulturowych w obręb wielowiekowej tradycji historyczno-literackiej wydaje się zajęciem dość karkołomnym. Zadanie to często zostaje wypaczone przez brak poznawczego dystansu, który uniemożliwia próbę właściwego przyporządkowania wybranych fenomenów otaczającej nas kultury do określonego nurtu tradycji, pozostawiając jedynie niemiłe poczucie zawężania perspektywy oglądu rzeczywistości. Innymi słowy, nazywanie rzeczywistości – choć wspiera rozumienie świata poprzez jego strukturyzowanie – nie zawsze jest równoznaczne z adekwatnym wyodrębnieniem jego elementów ze złożonej i dynamicznej sfery kultury. Wydaje się, że dopiero wyraźne wyznaczenie określonego wątku tradycji – z jej wszystkimi rozczłonowaniami, ciągłościami oraz zerwaniami – może sprzyjać celnemu opisowi jego współczesnych realizacji kulturowych. W niniejszym tekście zagadnienie to jest obecne jedynie podskórnie i można je wyczuć pod powierzchnią niemal każdego materiału egzemplifikującego malarskie motywy doby oświecenia (zarówno te z epoki, jak i te późniejsze, nawiązujące do niej) we współczesnej rzeczywistości. Niemniej jednak moim celem nie są rozważania nad procesem zbiorowego współtworzenia, czy też wytwarzania tradycji kulturowej, lecz opis funkcjonowania wybranego wątku tradycji, który uobecniał się w przestrzeni publicznej oraz wirtualnej ostatnich dwóch dekad. Jest to więc opis elementów tradycji żywej, która sprzyja wyrażaniu społecznych emocji, aktywizuje uwagę odbiorców, a także tej która wykorzystywana jest do tworzenia treści politycznych.

Włączanie wybranej tradycji historycznej w obszar współczesnej przestrzeni publicznej oraz wirtualnej jest równoznaczne z powoływaniem do życia nowych twórczych konstruktów kulturowych. Nie wystarcza tutaj jedynie odnotowanie „recepcji tradycji kulturalnej”, skądinąd użyteczne dla zjawisk o innej dynamice tworzenia. „Recepcja” nie odzwierciedla bowiem złożoności niemalże fizycznego procesu zadzierzgnięcia fragmentu tradycji, jej rozparcelowania oraz ponownego scalenia wybranych jej fragmentów, już nie tylko w nowej konstelacji, lecz również w nowych kontekście, za pomocą nowych narzędzi wyrazu aktywizujących je do określonych celów społeczno-publicystycznych. Procesowi temu bliższe byłoby określenie: funkcjonalizowania tradycji. Potwierdzają to sposoby funkcjonalizowania tradycji malarstwa o motywach oświeceniowych w obszarze współczesnej przestrzeni wirtualnej oraz publicznej. Read the rest of this entry »

Abstrakt

W okresie hiszpańskiej wojny domowej rozpoczęła się jedna z najbardziej oryginalnych kontrrewolucji w dziejach Europy. We współpracy z Kościołem państwo generała Franco usiłowało wykorzenić rewolucyjne ideologie, a także niemoralność obyczajową (pornografia, rozwody). Celem był powrót do mitycznej glorii hiszpańskiego złotego wieku. Jednak zmiany w Kościele, a także gwałtowny rozwój gospodarczy samej Hiszpanii sprawiły, że narodowy katolicyzm zaczął być powszechnie postrzegany jako anachronizm na długo przed upadkiem dyktatury.

Abstract

The Spanish Civil War seen one of the most fervent counterrevolutionary movements in history of the Western Europe. The National Catholicism – synthesis of Castilian nationalism and religion fundamentalism – was a central point of ideology of general Franco’s state. State and Church were acting together in the mission of uprooting “atheistic” ideologies and groups (communism, socialism and freemasonry) and immorality (“free love”, pornography, divorces). But since the half of 60’ National Catholicism was in fact considered to be absolutely anachronistic­ – changes in Church and in Spanish economy guided to this erosion.

Read the rest of this entry »

Abstrakt

Artykuł przedstawia zastosowanie koncepcji zależności ścieżkowej (path dependence) do analizy wybranych trajektorii rozwojowych krajów (gospodarek), które zostały omówione przez Immanuela Wallersteina w pracach na temat nowoczesnego systemu-świata. W tekście zaprezentowano podstawowe założenia zależności ścieżkowej jako zjawiska oraz jako koncepcji pozwalającej na interpretację związków przyczynowo-skutkowych w rozwoju technologii oraz w bardziej złożonych opisach rozwoju społeczno-historycznego. Następnie szczegółowej analizie poddano trzy wybrane przypadki trajektorii gospodarek w okresie powstawania nowoczesnego systemu-świata: Polski, Wenecji i Anglii.

Słowa kluczowe: zależność ścieżkowa, przyczynowość, socjologia historyczna, nowoczesny system-świat, Wallerstein, Polska, Wenecja, Anglia.

Abstract

Core, periphery, and path dependence: An interpretation of Immanuel Wallerstein’s theory in terms of path dependence.

The article presents an application of the concept of path dependence to the analysis of development trajectories of chosen countries (economies) that were discussed by Immanuel Wallerstein in his works on the modern world-system. In the text basic assumptions concerning path dependence as a theoretical concept are presented as well as its usefulness in analysing causal relationships in technological development and then in more complex descriptions of socio-historical development. Then, three chosen cases are discussed in detail: Poland, Venice and England in the period of the rising of the modern world-system.

Key words: path dependence, causality, historical sociology, modern world-system, Wallerstein, Poland, Venice, England. Read the rest of this entry »